Hoài Sơn vị thuốc bổ tỳ thận (山药)

vị thuốc hoài sơn

Vị thuốc Hoài sơn được ghi đầu tiên trong sách “Bản kinh” với tên Thư dự. Hoài sơn (Rhizoma Dioscoreae) còn có tên khác là: Sơn dược, Củ mài, Khoai mài.

Xem thêm:

Củ mài mọc khắp nơi tại các vùng rừng núi nước ta. Nhiều nhất ở các tỉnh Hà bắc, Thanh hóa, Hoàng liên sơn, Nghệ tĩnh và Quảng ninh. Hiện nay ta cũng đã trồng củ mài để chế làm thuốc.

Tính vị qui kinh: Vị ngọt, tính bình. Qui vào kinh Tỳ Phế Thận.

Thành phần chủ yếu: Saponin, choline, d-abscisin II, mannan, vitamin C, phytic acid.

Tác dụng dược lý:

Trong Đông Y Hoài sơn có tác dụng ích khí dưỡng âm, bổ tỳ phế thận. Chủ trị các chứng tỳ phế hư nhược, trị chứng tiêu khát do thận âm hư.

Cây hoài sơn Hình ảnh cây hoài sơn

Theo kết quả nghiên cứu của y học hiện đại:

Ít có tài liệu nhắc đến. Theo Đỗ Tất Lợi chất Mucin hòa tan trong nước trong điều kiện acid và nhiệt độ thích hợp. Sẽ phân giải thành chất protid và hydrat carbon có tính chất bổ dưỡng. Ở nhiệt độ 45 – 55độ C, khả năng thủy phân chất đường của men trong sơn dược rất cao. Trong acid loãng trong 3 giờ có thể tiêu hóa tới 5 lần lượng đường. Ngoài giá trị dinh dưỡng, thuốc còn có giá trị giúp tiêu hóa thức ăn chất bột.

Ứng dụng lâm sàng vị thuốc hoài sơn:

Trị chứng tiêu chảy kéo dài do Tỳ hư, dùng bài:

  • Sâm Linh Bạch truật tán ( Hòa tể cục phương). Gồm Đảng sâm, Bạch linh, Bạch truật, Sơn dược, Chích Cam thảo, mỗi thứ 80g. Sao với Biển đậu 60g, Liên nhục, Cát cánh, Ý dĩ nhân, Sa nhân mỗi thứ 40g, Trần bì 30g. Tất cả mang tán bột mịn trộn đều, mỗi lần uống 8 – 12g, với nước sôi nguội. Hoặc dùng làm thuốc thang sắc uống.
  • Sơn dược 40 – 80g, gạo tẻ hoặc gạo nếp (lâu năm càng tốt). Sao hơi vàng 50 – 100g, rồi sắc uống.

Trị viêm phế quản mạn tính: do Tỳ phế hư sinh ra ho đờm nhiều, trong lỏng. Người gầy mệt mỏi, ăn kém hoặc lao phổi thể phế âm hư, thì dùng bài:

  • Nhất vị thự dự ẩm: Sơn dược sống lượng từ 100 đến 200g. Tùy lớn bé mà sắc uống trong ngày như nước uống.
  • Hòa phế ẩm: Hoài sơn 16g, Đảng sâm 16g, Phục linh, Mạch môn, Bách hợp mỗi thứ 12g. Bắc Hạnh nhân, Thổ bối mẫu, Chích Cam thảo mỗi thứ 10g, sắc uống. Có thể dùng Xuyên Bối mẫu 8g, tán bột hòa với nước uống.

Trị chứng tiểu đường: thường dùng cho tiểu đường NDI thể nhẹ và trung bình, dùng độc vị như trên.

  • Sơn dược tiêu khát ẩm: Hoàng kỳ 16g, Hoài sơn 20g. Tri mẫu, Thiên hoa phấn mỗi thứ 12g, Kê nội kim 8g, Ngũ vị tử 6g, sắc uống mỗi ngày.
  • Ngọc dịch thang: Sơn dược 24g. Hoàng kỳ, Hoa phấn, Cát căn, Tri mẫu mỗi thứ 12g, Kê nội kim 8g, Ngũ vị tử 6g, sắc uống.
  • Vị thuốc Hoài sơn 30g, Mạch môn, Phúc bồn tử, Thiên hoa phấn mỗi thứ 12g, sắc nước uống.

Liều dùng và chú ý:

  • Liều thường dùng: 12 – 40g, liều cao có khi dùng đến 80 – 160g. Dùng thay nước uống có thể lên đến 200 – 300g mỗi ngày.
  • Cần bổ âm nên dùng thuốc sống, nếu dùng kiện tỳ chỉ tả nên sao vàng.

Chú ý: Bài viết có tính chuyên môn cao. Nếu bạn không am hiểu về Đông Y, nên tham khảo ý kiến thầy thuốc.

Liên Kiều

Bai viet lien quan