Hướng dẫn cách sắc thuốc thang (thuốc bắc)

Chén thuốc bắc

Sắc thuốc thang là một phương pháp được dùng nhiều nhất trong y học cổ truyền. Vì thuốc thang có hiệu quả hơn hẳn so với những dạng thuốc khác như hoàn, tán, cao, đơn. Dạng thuốc này yêu cầu người sử dụng phải “nấu” các vị thuốc bằng nước trong một khoảng thời gian nhất định mới dùng được. Mà từ chuyên ngành trong đông y gọi là “sắc”. Thuốc thang được dùng từ rất sớm trong lịch sử đông y. Tuy nhiên, việc sắc thuốc lại cần khá nhiều thời gian. Sự chú ý và cả những “bí quyết” để có thể đạt được hiệu quả điều trị như mong muốn.

Dược lý học cổ truyền đã đưa ra nhiều qui định khắt khe trong việc sắc thuốc thang. Trên thực tế, ngày nay các qui luật này gần như không còn được tuân thủ chặt chẽ lắm. Tuy nhiên, có những nguyên tắc cơ bản vẫn không thay đổi.

1. Siêu sắc thuốc:

Ngày xưa, người ta vẫn hay dùng siêu bằng đất. Vì lý do rẻ tiền, an toàn, không tương tác hợp chất, giữ nhiệt lâu, tiện dùng trong gia đình. Không nên dùng các loại siêu, nồi nấu thuốc làm từ kim loại như sắt, đồng, nhôm. Vì hầu hết các chất Tanin có trong các dược liệu sẽ kết tủa khi gặp kim loại (tạo thành chất không tan).

Siêu nấu thuốcCách sắc thuốc bắc bằng ấm điện

Hiện nay, trên thị trường có bán khá nhiều siêu sắc thuốc thang bằng điện. Bạn có thể sử dụng loại siêu này, hoặc cũng có thể dùng nồi inox, sành sứ hay thủy tinh đều được. Những dụng cụ này giúp bạn điều chỉnh và ổn định dễ dàng nhiệt độ trong quá trình sắc thuốc.

2. Sắc thuốc bằng nước gì?

Bạn có thể dùng bất cứ loại nước nào cũng được để sắc thuốc, miễn nước sạch là được. Thông thường thì người ta dùng nước giếng, nước máy, nước mưa đã để lắng. Đối với các loại nước ngầm (Như nước giếng khoan hoặc nước giếng đóng), thì phải đạt các tiêu chuẩn vệ sinh tối thiểu. Bạn không cần phải sử dùng đến nước cất hoặc nước tinh khiết, vì vừa lãng phí mà hiệu quả vẫn không thay đổi.

Lượng nước cho vào sắc từng thang thuốc cần vừa đủ. Thường 1 thang thuốc 180-200gr nên cho khoảng 500-600ml nước. Nhưng theo kinh nghiệm chúng tôi, bạn chỉ cần cho nước vào ngập thuốc khoảng 2cm là vừa. Bạn nên dùng tay đè lại thuốc, rồi mới cho nước vào. Để tranh cho nước qua nhiều, vì thảo dược sẽ nổi lên khi cho nước.

3. Sắc thuốc thang như thế nào

Tùy từng loại thảo dược mà có những cách sắc riêng biệt. Thông thường, bạn nên ngâm dược liệu với nước sạch khoảng 30 phút trước khi sắc. Điều này giúp làm mềm dược liệu, giúp hoạt chất trong dược liệu dễ hòa tan hơn.

Thông dụng:

Sắc nhanh: (với những thang thuốc giải cảm, thuốc nhiều tinh dầu). Thường sẽ sắc với lửa lớn, sôi khoảng 30 phút, và sắc 1 lần. Phương pháp này cũng thường dùng cho cách sắc thuốc nam.

Sắc chậm: phương pháp này thường dùng trong thuốc bổ

Lần 1: bạn sẽ sắc thuốc với lửa âm ỉ cho thuốc sôi đều. Sắc đến khi còn 1/3 lượng nước cho vào, chiết lấy nước thứ nhất. Theo kinh nghiệm, bạn chiết ra còn khoảng 8 phần chén là được.

Lần 2: Sắc với với lửa vừa. Bạn cũng nấu cho đến khi còn 1/3 lượng nước cho vào là được.

Lần 3: Sắc với lửa lớn. Và cũng làm như lần 1 và 2.

Theo người xưa cho rằng. Cách sắc thuốc như trên, sẽ lấy được phần biểu, lý và bán biểu bán lý của thang thuốc.

Thông thường thuốc được sắc từ 2-3 lần để chiết được hết hoạt chất. Các nước sau khi sắc nên gộp chung lại rồi chia đều cho 2-3 lần dùng trong ngày. Hạn chế sắc nước nào uống nước ấy, vì nước sắc đầu thường đậm đặc hơn nước sắc sau.

4. Nên dùng lửa lớn hay lửa nhỏ? Sắc bao lâu thì được?

Thường Khi bắt đầu sắc sẽ để lửa lớn (vũ hỏa). Tuy nhiên cũng không nên lớn quá, vì sẽ làm nước sôi quá mau. Một số hoạt chất trong thảo dược có bản chất là protein hoặc tinh bột. Khi gặp nhiệt độ cao đột ngột, sẽ dễ bị biến chất hoặc đông cứng. Khi nước đã sôi thì vặn lửa nhỏ lại (văn hỏa), thời gian sắc như trên.

Thời gian sắc thuốc thang cũng tùy thuộc vào công dụng của từng bài thuốc. Vấn đề này thì bạn nên tham khảo ý kiến thầy thuốc. Thường các loại thuốc bổ dưỡng sẽ sắc lâu hơn các loại thuốc công tả. Một số loại dược liệu cần phải được sắc lâu mới có thể chiết được hết hoạt chất. Như các loại chất khoáng, vỏ trai, mai mực, ốc, xương động vật.

5. Sắc theo tính chất dược liệu:

Sắc thuốc thangẢnh minh họa

Khi kê toa, người thầy thuốc giỏi sẽ chú ý ghi rõ cách sắc đối với những vị thuốc đặc biệt. Để sắc thuốc thang cho đúng cách, bảo đảm đạt được tác dụng của bài thuốc như ý. Người bệnh cũng nên hỏi kỹ thầy thuốc cách sắc những vị thuốc như vậy.

Ví dụ: một số vị thuốc có ghi rõ “sắc trước”. Nghĩa là sắc trước khoảng 15 phút rồi mới cho các vị khác vào. Hoặc “sắc sau” nghĩa là cho vào khi thang thuốc sắc gần xong. Hoặc “gói riêng” đối với những vị thuốc có nhiều chất bột dễ làm đục dịch thuốc. Hoặc các loại dược liệu có nhiều lông dễ gây ho.

6. Một số lưu ý

Những vị thuốc có hoạt chất là tinh dầu cần để riêng. Khi thuốc sắc gần được mới cho vào.

Các thuốc là khoáng chất, khó tan như: Thạch cao, Thạch quyết minh. Thì cần tán nhỏ rồi mới cho vào sắc chung với các vị khác.

Đối với cao động vật dễ tan như: Cao ban long, A giao, Cao hổ cốt, Phác tiêu. Thì cho vào nước sắc khi còn nóng, rồi khuấy tan cho dễ uống.

Các thảo dược quý hoặc không chịu được nhiệt độ cao như Nhân sâm, Tam thất, Quế. Nên hãm, mài hoặc tán riêng, rồi trộn vào nước sắc để uống.

Tóm lại: Tùy vào từng bài thuốc được kê. Mà người thầy thuốc sẽ hướng dẫn bệnh nhân cách sắc thuốc cho phù hợp nhất.

Lưu ý: khi sắc thuốc bắc bị cháy nên bỏ và sắc thang khác. Không nên sắc thuốc uống khi thuốc đã cháy.

Liên Kiều

Bai viet lien quan